Eğer erişkin erkek görülürse mavimsi kafasıyla kestane kırmızısı altını ayıran beyaz bıyığı sayesinde tanısı hemen konur. Üreme dışı giysisinde bu kadar belirgin olmayan hatlara rağmen hala beyaz bıyığının boğazından daha parlak olduğu farkedilebilir. Genel görünümü küçük, ince ama daha soluk ve kuyruğu daha kısa bir ak gerdanlı ötleğene benzer. Kanatları kızıldan çok düz kahvedir. Ensede ve kafada yer yer gri gölgeler göze çarpar. Böğürlerinde, beyaz karnıyla kontrast yapan turuncumsu renk gözlenir. 1.yıldaki gençler ve özellikle dişiler, çöl ötleğenine veya pembe göğüslü ötleğene benzeyecek kadar soluk olabilirler ancak çöl ötleğenindeki kızıl kuyrukla ve pembe göğüslünün ensesinin gri olmasıyla ayrılabilirler. Dişinin üstü gri-kahve, altı kirli beyazdır.

Sadece geçiş sırasında konakladığı alçak ovaların dışında bu tür gariglere, tepe yamaçlarına ve hatta dağlara yerleşir. Vahşi çalılıklarını, bahçelerin sunduğu rahatlığa terkettiği görülmemiştir. Akdeniz havzasında kuru ve ılıman iklimde, deniz seviyesinden Fasta 2000 m.ye kadar yükseltilerde ürer. Güneşli, yoğun çalılıklı arazilerde ve meşeliklerde ürer.

Üç alttürü vardır: S. c. cantillans İberyadan itibaren doğuda İtalya, Sicilya ve Sardunya adası dahil Güney Avrupa S. c. inornata Kuzey-Batı Afrika S. c. abistriata Güney-Batı Slovenyadan itibaren doğuda Türkiyeye kadar

Esas olarak böcekler ve onların larvalarıyla beslenir. Yazın sonu ve sonbaharda meyve de yerler. Çalılıklarda, bazan da zeytin, meşe gibi ağaçlarda beslenirler.

Güney Avrupada Haziran sonunda, Cezayirde Mayıs başları ile Haziran ortası arasında ürerler. Erkek dişinin etrafında sıçrayarak, kanatlarını titreterek ve beyazla bezenmiş kuyruğunun altını göstererek kur yapar. Yuvayı dişi yapar. Yuva alçak çalılarda, bazan da ağaççıklarda, yerden 30-150 cm yukarıdadır. Dallar, kökler ve yapraklardan yapılı olup çanak şeklindedir. Dış kısmı hemen her zaman örümcek ağıyla çevrilidir. Düz, oval, parlak beyaz, bazan yeşil benekli 3-4 yumurta yumurtlar. Kuluçka süresi 11-12 gündür. Yalnızca dişi kuluçkaya yatar. Yavrular aynı süre yuvada kalırlar. Bu süre boyunca dişi ve erkek tarafından beslenirler. Yuvaya gidiş gelişlerini kusursuz biçimde gizlerler.

S.c.cantillans ve s.c.albistriata tamamen göçmendir. Kuzey Afrika alttürü kısmen güneye göçer. Tüm popülasyon Afrikada, esas olarak Sahranın güney kıyısında kışlar. Göç sırasında Türkiyenin batı yarısında seyrek olarak gözlenir. Ankara\'dan 2 göç kaydı vardır.

Güney Avrupada yaygındır. En yoğun olduğu yer İspanyadır. Portekizden Türkiyeye kadarki bölgede 1.5-2.7 milyon çiftin ürediği sanılmaktadır. Bu sayının yarısından fazlası İspanyadadır.

Bıyıklı ötleğen beslenmek için oldukça sınırlı olan bölgesinin aşağı kesimlerinde kalan çalılıkları araştırır. Yaşam alanının çok uzağında kalsa da yağrak döken ağaçların zürvesinde canı gönülden bulunmayı sever. Burada kanatlarını çalkalamak ve kuyruğunu dikmek alışlanlığı vardır. Bölgesine uzun süreli, yerden birkaç metre yükseklikte doğrudan bir uçuşla döner.

Ötüşü titrektir, sıvacınınkini andırır.. Hızla çıkar ve çarpıcı bir özelliği yoktur. Ötüş şekli bireylere değişkenlik gösterir, bazen saf notalı melodik motif ötüşler sergilenebildiği gibi bağlantısız ve karışık bira gıcırtılı olabilmektedir. Çığlığı ise kısa aralıklarla kesintili ince uzun tek-tek veya tak-tak şardır. Tektektektek şeklinde ötüşüyse tedirginlik işaretidir. Kızgınlığını peltek hışırtı şeklindeki zizizizi şışışışı ötüşü eleverir.